Zrobiłeś tablicę 5×5 w 38 sekund. To dużo czy mało? Bez punktu odniesienia każdy wynik jest tylko liczbą. Poniżej zbieramy normy używane w praktyce psychodiagnostycznej, klasyczny protokół pięciu tablic i wszystko, co potrafi zafałszować pomiar.
Ile czasu „powinna" zajmować tablica 5×5
Dla dorosłych na klasycznej tablicy 5×5 (liczby 1-25) przyjmuje się następujące przedziały:
| Czas | Poziom |
|---|---|
| powyżej 60 s | uwaga wymaga treningu |
| 40-60 s | przeciętny wynik dorosłego |
| 25-40 s | dobry wynik |
| 15-25 s | poziom zaawansowany |
| poniżej 15 s | poziom ekspercki |
Średnia dorosłego to około 40 sekund. Uwaga na dwie rzeczy: po pierwsze, przedziały dotyczą pierwszych prób z losową tablicą - po tygodniu treningu twój czas nie jest już porównywalny z normą dla osób nietrenujących. Po drugie, pojedynczy pomiar niczego nie diagnozuje; wiarygodna jest dopiero mediana z kilku rund.
Protokół pięciu tablic
W klasycznej diagnostyce nie robi się jednej tablicy, tylko pięć różnych pod rząd, z pomiarem czasu każdej (T1-T5). Z tych czasów wylicza się trzy wskaźniki:
- Efektywność pracy (WE) - średnia z pięciu czasów:
WE = (T1+T2+T3+T4+T5) / 5. To główny wynik. - Wskaźnik wdrażania się (WU) -
WU = T1 / WE. Wynik poniżej 1,0 oznacza, że szybko wchodzisz w zadanie; wyraźnie powyżej 1,0 - że potrzebujesz długiej rozgrzewki. - Stabilność psychiczna (PS) -
PS = T4 / WE. Wynik poniżej 1,0 sugeruje dobrą odporność na zmęczenie; rosnące czasy pod koniec serii to sygnał męczliwości uwagi.
Ten protokół łatwo odtworzyć w domu: wydrukuj zestaw pięciu różnych tablic (nasz generator składa je na jednej lub kilku kartkach), mierz czasy stoperem i policz trzy wskaźniki.
Dzieci i seniorzy
U dzieci normy są zupełnie inne i zależą od wieku: sześcio-, siedmiolatki potrzebują zwykle ponad minuty na tablicę 5×5, dlatego zaczyna się od siatek 3×3 lub 4×4 - mniejszych i z dużymi znakami. Nastolatki zbliżają się do wyników dorosłych. Po 60. roku życia czasy naturalnie rosną, ale to właśnie u seniorów trening szybkości przetwarzania ma najlepiej udokumentowane efekty - w badaniu ACTIVE (JAMA, 2002) poprawa utrzymywała się w pomiarach po pięciu latach.
Co zaburza pomiar
- Pora dnia i sen - niewyspanie potrafi dołożyć kilkanaście procent do czasu; porównuj wyniki z podobnych pór dnia.
- Efekt uczenia się - ta sama tablica robiona drugi raz jest „z pamięci"; do pomiaru zawsze bierz świeży, losowy układ.
- Warunki fizyczne - rozmiar wydruku, odległość od kartki i oświetlenie zmieniają wynik; trzymaj je stałe.
- Kofeina, stres, telefon na stole - wszystko, co rusza pobudzeniem, rusza też czasem.
Jak sensownie śledzić postęp
Rób krótkie serie (3-5 tablic), zapisuj medianę, retestuj się raz w tygodniu w podobnych warunkach. Spadek mediany tydzień do tygodnia to prawdziwy postęp; pojedynczy rekord to szum. W aplikacji Focus Tables test 5×5 ma wbudowane normy i automatyczny zapis historii - na papierze wystarczy notes i stoper.
Źródła: Ball, K. i in. (2002). Effects of cognitive training interventions with older adults. JAMA, 288(18) · Willis, S.L. i in. (2006). Long-term effects of cognitive training… JAMA, 296(23) · wskaźniki WE/WU/PS: klasyczny protokół tablic Schulte stosowany w praktyce psychodiagnostycznej (opisywany m.in. w podręcznikach diagnostyki uwagi).